Παρουσία του Δημάρχου Αμαρουσίου Θεόδωρου Αμπατζόγλου και πλήθους πιστών εορτάστηκε με θρησκευτική ευλάβεια την Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου 2026, το Γενέσιον της Θεοτόκου στο ιερό Μητροπολιτικό παρεκκλήσιο της Παναγίας Νεραντζιώτισσας.
Στη Θεία Λειτουργία συλλειτούργησαν ο π. Νικόδημος, υπεύθυνος του Παρεκκλησίου της Παναγίας Νερατζιώτισσας, ο π. Ανανίας και ο π. Αμφιλόχιος.
Αμέσως μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, πραγματοποιήθηκε η καθιερωμένη λιτάνευση της Ιερής Εικόνας στους πέριξ δρόμους. Την πομπή συνόδευσε τιμητικά η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Δήμου Αμαρουσίου, παιανίζοντας θρησκευτικούς ύμνους.
Στον εορτασμό παρέστησαν οι Αντιδήμαρχοι Πέτρος Κόνιαρης, Δημήτρης Σμυρνής, Επαμεινώνδας Γαρδέλης, Επαμεινώνδας Κατσιγιάννης, Ειρήνη-Μαρία Χαλιώτη, Κατερίνα Βουρλάκη, Χρυσόστομος Σχινάς και Παναγιώτης Σαγρής, οι Εντεταλμένοι Σύμβουλοι Γιάννης Νικολαράκος και Ευτυχία Παρασύρη καθώς και η Δημοτική Σύμβουλος Κατερίνα Ψάλτη.
Το παρών έδωσαν ακόμη εκπρόσωποι συλλόγων και φορέων της πόλης.
Το ιστορικό παρεκκλήσι της Παναγίας Νερτζιώτισσας
Πρόκειται για ένα από τα πλέον ιστορικά παρεκκλήσια της Αττικής, με ιστορία που χάνεται στους παλαιοχριστιανικούς χρόνους, και σύμφωνα με πληροφορίες της Μητροπόλεως Κηφισίας το ιερό Μητροπολιτικό παρεκκλήσιο της Παναγίας Νεραντζιώτισσας βρίσκεται στη βάση του λόφου του Πέλικα στο Μαρούσι, πλησίον των παρεκκλησίων του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Ιωάννου του Πέλικα και του ομώνυμου σταθμού του Ηλεκτρικού και Προαστιακού σιδηροδρόμου στο σημείο όπου σήμερα η οδός Αγ. Κωνσταντίνου συναντά την οδό Νερατζιωτίσσης. Σημειώνεται δε, πως πιθανώς ονομάστηκε Νεραντζιώτισσα λόγω της καλλιέργειας νεραντζιών στη γύρω περιοχή. Όπως αναφέρει ο Κώστας Α. Βλεσσίδης που έγραφε την επιφυλλίδα στην εφημερίδα ΑΘΜΟΝΙΟΝ ΒΗΜΑ (φ. 6 Απρίλιος 1994) «Το Άθμονο παρέμεινε στη θέση Πέλικα και επί των ημερών του Χριστιανισμού και είχε ως καθεδρικό Ναό τη Νερατζιώτισσα, ονομασία που πήρε από τις πολλές νερατζιές που υπήρχαν εκεί, ή μάλλον της Παναγιάς της Οδηγήτριας, όπως προκύπτει από επιγραφή που βρίσκεται στο υπέρθυρο του Ναού ανάμεσα σε δύο ταξιάρχες που κρατούν τα σύμβολα του αξιώματός τους και έχει ως εξής: ΜΗ-ΘΥ-Η ΟΔΗΓΗΤΡΙΑ»
Ο ναός είναι ρυθμού καμαροσκέπαστης μονόκλιτης βασιλικής με τρείς αψίδες και εξωτερικά ποδαρικά, χαρακτηρίζεται ως μονόχωρος δρομικός, με ημικυκλική αψίδα ιερού και μεταγενέστερη προσθήκη νάρθηκα στη δυτική πλευρά, επίσης καμαροσκέπαστου. Οι συνολικές διαστάσεις του είναι 13,85 x 6,50 μέτρα. Ο κυρίως ναός είναι μια ορθογώνια αίθουσα, καλυπτόμενη με καμάρα που βασίζεται στους δύο μακρούς τοίχους. Η πίεση που εξασκεί σε αυτούς το βάρος της λιθόκτιστης καμάρας, επέβαλε την ενίσχυση της τελευταίας από τρία μεγάλα τόξα από καλοδουλεμένους λίθους τα οποία κτίστηκαν κατά ίσα περίπου διαστήματα στο εσωτερικό και ένας μεγάλος επικλινής τοίχος αντιστήριξης εξωτερικά, κατά μήκος της νότιας πλευράς. Οι επεμβάσεις αυτές έγιναν οπωσδήποτε πριν το 1821. Όταν ο ναός αναστηλώθηκε το 1923, προστέθηκαν τρείς ακόμη αντηρίδες εξωτερικά στο βόρειο τοίχο και από μια στις δύο πλευρές του νάρθηκα.
Οι μαρμάρινες διακοσμήσεις του κορινθιακού ρυθμού παλαιότερα βρίσκονταν διάσπαρτες στην αυλή , που τότε αποτελούσε το ανδρικό μοναστήρι, γύρω στο 1860. Χτίστηκε – βάση εγχάρακτης αναφοράς στο υπέρθυρο του νάρθηκα – το έτος 1578. Στον κυρίως ναό και το ιερό βήμα σώζεται μέρος του τοιχογραφικού διάκοσμου του 18ου αιώνα, έργο δύο αγιογράφων. Ο μεταγενέστερος νάρθηκας δεν έχει ίχνη τοιχογραφιών παρά μόνο την παράσταση της Θεοτόκου “ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ” στη μικρή κόγχη του υπέρθυρου. Η επιγραφή αυτή καθώς και αυτή του τέμπλου “Η ΕΛΠΙΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ” προσέδωσαν τις επωνυμίες στην Παναγία Νεραντζιώτισσα “Οδηγήτρια” και “Ελπίς των Χριστιανών”.
Επίσης σώζονται και μαρμάρινα μέλη προερχόμενα από παλαιοχριστιανικό Ναό. Έξω από το ναό είναι ζωγραφισμένη η Παναγία η Οδηγήτρια ανάμεσα σε δυο Ταξιάρχες. Ο Ι. Ναός δείχνει να έχει καταλάβει τη θέση παλαιότερου οικοδομήματος ενω τμήμα προϋπάρχοντος θεμελίου είναι και σήμερα ορατό στο έδαφος, πολύ κοντά στη βόρεια πλευρά της εκκλησίας. Άλλα τμήματα αρχαίων θεμελιώσεων είχαν παρατηρηθεί το 1920, πριν την αναστήλωση του ναού. Αξιόλογο είναι το γεγονός πως στην κατασκευή του παρατηρείται μεγάλη χρήση υλικού προερχόμενου από πλαιότερα κτίσματα, και μάλιστα, από χριστιανικούς ναούς της παλαιοχριστιανικής και της μέσης βυζαντινής περιόδου. Δεν αποκλείεται το κτίσμα, στα κατάλοιπα του οποίου θεμελιώθηκε η Νερατζιώτισσα, να ήταν μια παλαιότερη εκκλησία. Πρέπει πάντως να σημειωθεί, ότι σε ανασκαφική έρευνα και άλλες σκαπτικές εργασίες που έχουν γίνει γύρω και κοντά στο ναό, δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα κανένα ίχνος άλλου κτίσματος. Ωστόσο ο Μαρουσιώτης αρχαιολόγος Γ. Γαρδίκας το 1917 εντόπισε πολλά αρχαία κομμάτια ενσωματωμένα στην τοιχοποιία κυρίως όμως το κρηπίδωμα μεγάλου οικοδομήματος πάνω στο οποίο είναι οικοδομημένος ο ναός της Νερατζιώτισσας. Με βάση τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά της Νερατζιώτισσας, τοποθετείται γενικά στην α’ περίοδο της Τουρκοκρατίας στην Αττική, δηλαδή μεταξύ του 1456-1687. Ωστόσο ένα χάραγμα που διαβάζεται ακόμα και σήμερα στο υπέρθυρο της εισόδου του κυρίως ναού προσφέρει κάποια περισσότερα στοιχεία για το ναό.
Σταθμό για την ιστορία του Ιερού Παρεκκλησίου, αλλά και του Αμαρουσίου γενικότερα αποτελεί η ευλογημένη παρουσία ως εφημερίου του Ιερομονάχου Αθανασίου Χαμακιώτη. Ο μακαριστός Γέρων π. Αθανάσιος τοποθετήθηκε εφημέριος στη Νεραντζιώτισσα το 1936 μέχρι το 1963 ενώ σημαντικό και σπουδαίο ήταν το φιλανθρωπικό του έργο. Στο βιβλίο του Αρχιμ. Νεκταρίου Αντωνόπουλου με τίτλο Ιερομόναχος Αθανάσιος Χαμακιώτης αναφέρονται περιστατικά από τη ζωή και το έργο αυτού του φωτισμένου Πατέρα καθώς και τη ζωή των κατοίκων γύρω από τη Νερατζιώτισσα.
Σήμερα στο Ιερό Μητροπολιτικό Παρεκκλήσιο της Παναγίας Νεραντζιώτισσας, κατόπιν επιθυμίας του Σεβ. Μητροπολίτου Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού κ. Κυρίλλου, τελούνται καθημερινώς οι Ιερές Ακολουθίες και η Θεία Λειτουργία. Το ιερό παρεκκλήσιο πανηγυρίζει την 8η Σεπτεμβρίου, εορτή του Γενεθλίου της Θεοτόκου.
