“Η τέχνη του Σπαθάρη είναι στη βάση της λαϊκής ψυχής και ζωής και μακάριος όποιος την αντικρίζει με τη σοβαρότητα που της οφείλεται”, Άγγελος Σικελιανός

0
«Η τέχνη του Σπαθάρη είναι στη βάση της λαϊκής ψυχής και ζωής
 και μακάριος όποιος την αντικρίζει με τη σοβαρότητα που της οφείλεται.
 Μέσα της δεν κατασταλάζει μόνο η λαγαρή θυμοσοφία του λαού μας
 μπρος στα ανάποδα τον κόσμου,
αλλά ξεσκεπάζεται και η πηγαία δύναμη πόχει μέσα του
και με την οποία υπερνικά αυτά τα ανάποδα»

 

Άγγελος Σικελιανός

Kάθε χρόνο στο Μαρούσι, τις πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου, ένας ξεχωριστός θεσμός λαμβάνει χώρα, για μικρούς και μεγάλους. Τα “Σπαθάρεια”. Μοναδικές παραστάσεις που διασκεδάζουν τους θεατές, συνεχίζοντας την μεγάλη παρακαταθήκη του Ευγένειου Σπαθάρη. Με την ευκαιρία της διεξαγωγής των φετινών Σπαθάρειων, δημοσιεύουμε ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Δήμου Αμαρουσίου και της Εφημερίδας ΑΘΜΟΝΙΟΝ ΒΗΜΑ με τίτλο «ΜΑΡΟΥΣΙ: Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ».

Το Σπαθάρειο Μουσείο, ή αλλιώς η Μαρουσιώτικη στέγη του αγαπημένου ήρωα της λαϊκής μας τέχνης, του Καραγκιόζη, αποτελεί ένα από τα πιο ζωντανά κύτταρα αυτής της πόλης. Μέσα από τα αμέτρητα εκθέματά του, φιγούρες, σκηνικά, φωτογραφίες, εξιστορείται η πορεία και η παράδοση του λαϊκού θεάτρου. Παράλληλα, τα εκπαιδευτικά προγράμματα που υλοποιεί, οι εκδηλώσεις, οι επισκέψεις των σχολείων και κυρίως το μεγάλο πολιτιστικό γεγονός που αποτελεί ετήσιο θεσμό για το Μαρούσι, τα «Σπαθάρεια» εξασφαλίζουν τη συνέχεια του Μουσείου, το πέρασμά του στις επόμενες γενιές και τη μεταλαμπάδευση της λαϊκής τέχνης στο παρόν και στο μέλλον.

Σε κάθε γωνιά του Μουσείου υπάρχει ανεξίτηλη η σφραγίδα του μεγάλου Δασκάλου του Λαϊκού Θεάτρου, του Ευγένιου Σπαθάρη, του οποίου το Μουσείο αποτελούσε έμπνευση και μεγάλο όραμά του. Παίρνοντας τη σκυτάλη από τον πατέρα του, Σωτήρη, αφιέρωσε τη ζωή του στην αγαπημένη φιγούρα των παιδικών μας χρόνων. Η δε φωνή του έγινε γνωστή παντού, αναγνωρίσιμη από μικρούς και από μεγάλους, τόσο, που ακόμα και τώρα, χρόνια μετά το θάνατό του, η νέα γενιά που δεν πρόλαβε να τον γνωρίσει όταν ακούν εκείνο το ανεπανάληπτο «ε, ρε γλέντια» ξέρουν πως τους το λέει ο παππούς Ευγένιος.

Η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του Καραγκιόζη, με τα παθήματά του, την πονηριά του, το σαρκαστικό του χιούμορ και το διδακτικό του χαρακτήρα, αυθεντικός, καλοπροαίρετος αλλά και κατεργάρης, έκανε πάντα τους θεατές κάθε γενιάς να ταυτίζονται, να αναγνωρίζουν κοινά στοιχεία στα αστεία καμώματά του, γι’ αυτό και μας φέρνει διαχρονικά και αυθόρμητα το γέλιο, τη συμπάθεια και την μεγάλη αγάπη μας.

Αυτοί οι δυνατοί δεσμοί με τον Καραγκιόζη, η δράση των Σπαθάρηδων που τον καθιέρωσαν, και η πολυποίκιλη δραστηριότητα του Μουσείου είναι τα στοιχεία που έχουν συντελέσει στην ανάδειξη του Σπαθάρειου Μουσείου σε αναπόσπαστο κομμάτι της τοπικής Μαρουσιώτικης κοινωνίας.

Στις 19 Αυγούστου του 1948 ο Άγγελος Σικελιανός παραθερίζοντας στο σπίτι του στην Κηφισιά, στέλνει ένα γράμμα στον Σωτήρη Σπαθάρη για να του πει πως δεν έχει ακόμα καταφέρει να τον επισκεφθεί ή να τον καλέσει στο σπίτι του, ωστόσο εκφράζει με χαρακτηριστικό τρόπο τον θαυμασμό του για την τέχνη του και την προσφορά του και γράφει πως «Η τέχνη του Σπαθάρη είναι στη βάση της λαϊκής ψυχής και ζωής και μακάριος όποιος την αντικρίζει με τη σοβαρότητα που της οφείλεται. Μέσα της δεν κατασταλάζει μόνο η λαγαρή θυμοσοφία του λαού μας μπρος στα ανάποδα τον κόσμου, αλλά σκεπάζεται και η πηγαία δύναμη πόχει μέσα του και με την οποία υπερνικά αυτά τα ανάποδα με ψυχισμό ασύγκριτο, ανεβαίνοντας απ’τα σκαλιά της θείας του εξυπνάδας ως με τις κορφές τον ηρωισμού κι αυτό με μια ανθρωπιά και μ’ένα ανώτερο πολιτισμό που έχουν το ταίρι τους μονάχα στην αληθινά μεγάλη τέχνη και που βρίσκονται σε διαπασών μαζί της». (Το κείμενο της χειρόγραφης  επιστολής σώζεται αυτούσιο στο Μουσείο).

Η δημιουργία του Σπαθάρειου Μουσείου είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας και επίπονης προσπάθειας του διάσημου καλλιτέχνη Ευγένιου Σπαθάρη και της δυνατής θέλησης του Δήμου Αμαρουσίου, που συνετέλεσαν στην πραγματοποίηση ενός κοινού τους ονείρου: Ο Καραγκιόζης να αποκτήσει ένα μόνιμο στέκι.

Το 1958, ο Ευγένιος Σπαθάρης δημιούργησε, με την πολύτιμη βοήθεια της γυναίκας του, το Παγκόσμιο Μουσείο Θεάτρου Σκιών, στο σπίτι τους στο Μαρούσι. Η προβολή αυτής της σπάνιας συλλογής μέσω των ξένων τηλεοπτικών καναλιών όλου του κόσμου που τον επισκέφθηκαν, έκανε ακόμη πιο γνωστή τη χώρα μας στον τομέα του μαγικού κόσμου του ρωμαίικου Καραγκιόζη και της καταγωγής του.

Το 1991 ιδρύεται επίσημα το «Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών Δήμου Αμαρουσίου» και τον Μάιο του 1993 διοργανώνεται η πρώτη ημερίδα Ελληνικού Θεάτρου Σκιών.

Τον Ιούνιο του 1995 τελειώνει η ανακαίνιση του ωραιότατου νεοκλασικού κτιρίου της Πλατείας Κασταλίας και στις 22 του ίδιου μήνα, το Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών, μοναδικό στο είδος του σ’ ολόκληρο τον κόσμο, ανοίγει τις πύλες του για να υποδεχθεί τους αμέτρητους φίλους του Καραγκιόζη που έτρεξαν να εκφράσουν τη χαρά τους και να παραστούν στα εγκαίνια.

Η συστηματική λειτουργία του Σπαθάρειου Μουσείου άρχισε τον Ιανουάριο του 1996 με εκπαιδευτικά προγράμματα προοριζόμενα για μαθητές σχολείων που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των επισκεπτών του.

Λίγο αργότερα, καθώς η προσέλευση των επισκεπτών ολοένα και μεγαλώνει, διαμορφώνεται και ο αύλειος χώρος σε πολυπόθητο μόνιμο Καραγκιοζοθέατρο που τείνει να χαθεί στις μέρες μας.

Σκοπός του Σπαθάρειου Μουσείου του Δήμου μας είναι να διατηρήσει, να προστατεύσει και να προβάλει με κάθε τρόπο αυτό το τόσο σημαντικό μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς που εκπροσωπεί το λαϊκό θέατρο και ο ήρωάς του: ο Ελληνικός Καραγκιόζης.

Ο Ευγένιος Σπαθάρης χάρισε με πολύ μεγάλη χαρά τις δημιουργίες του στην πόλη του Μαρουσιού με σκοπό να μαθαίνουν και οι νέες γενιές τι αντιπροσωπεύουν για μας τους Έλληνες ο Καραγκιόζης και η ιστορία του. Έτσι, σήμερα λειτουργεί ένα μοναδικό μουσείο ανοιχτό για ολόκληρο τον κόσμο με την επωνυμία “Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών Δήμου Αμαρουσίου” που ο μεγάλος “Δάσκαλος” το έχει γεμίσει με πανέμορφες φιγούρες και σκηνικά του ελληνικού αυτού λαϊκού μας θεάτρου.

Τον Απρίλιο του 2012 το Σπαθάρειο στεγάστηκε σε νέο αναβαθμισμένο χώρο, ιδιοκτησίας του Δήμου Αμαρουσίου, όπου βρίσκεται μέχρι και σήμερα. Τα εγκαίνια του νέου χώρου στέγασης του Μουσείου στην περιοχή της Κοκκινιάς πραγματοποιήθηκαν παρουσία μελών του Δημοτικού Συμβουλίου, εκπροσώπων του καλλιτεχνικού κόσμου, φορέων και συλλόγων της πόλης, των όμορων Δήμων και πολλών φίλων του Θεάτρου Σκιών.

Στο Μουσείο Θεάτρου Σκιών «Ευγένιος Σπαθάρης» εκτίθενται μεταξύ άλλων φιγούρες από χαρτόνι, δέρμα και πλαστικό των Σπαθάρηδων, εφέ και μουσικά όργανα της παράστασης, διαφημιστικές ρεκλάμες, αντιπροσωπευτικές φιγούρες από τα ξένα Θέατρα Σκιών, κ.α. Στο νέο φιλόξενο χώρο, τα εκθέματα αναδεικνύονται κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, προσελκύοντας τον επισκέπτη να περιηγηθεί στο χώρο, να τα θαυμάσει στις προθήκες του και να «ταξιδέψει» στην ιστορία του Θεάτρου Σκιών. Παράλληλα, ο αύλειος χώρος του Μουσείου διαμορφώνεται κατά περιόδους σε θέατρο για παραστάσεις Θεάτρου Σκιών από τους συνεχιστές της τέχνης του Σπαθάρη.

Άνθρωποι των τεχνών και των γραμμάτων έχουν επισκεφθεί το Μουσείο και έχουν αποτυπώσει τις καλύτερες εντυπώσεις. Ανάμεσα στις δεκάδες καταξιωμένες προσωπικότητες ξεχωρίζουν ο μεγάλος ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης, ο σπουδαίος ζωγράφος Αλέκος Φασιανός, ο Άγγελος Δεληβορριάς, καθηγητής Πανεπιστημίου, επί 41 χρόνια διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου, η Κατερίνα Κορρέ, λαογράφος, η Μαίρη Κουτσούρη, σκηνοθέτης, ο Γιάννης Ιωάννου Μαρουσιώτης Κεραμίστας, ο Βάλτερ Πούχνερ, Θεατρολόγος, η Ειρήνη Χορταρέα, καθηγήτρια Πανεπιστημίου, ο Δημήτρης Λέκκας, Μουσικοσυνθέτης και Καθηγητής Πανεπιστημίου, ο Γιώργος Παυριανός, συγγραφέας-κειμενογράφος, αλλά και πολλοί άλλοι.

ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΣΠΑΘΑΡΗΣ –  Ο ΓΝΗΣΙΟΣ ΤΡΟΒΑΔΟΥΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΪΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

Ευγένιος Σπαθάρης, ο λαϊκός καλλιτέχνης με το δυναμικό πνεύμα, ο γνήσιος εμψυχωτής ενός λαϊκού ήρωα, ο ζωγράφος με την πλούσια χρωματική ζωντάνια, ο αληθινός εκφραστής της ελληνικής παράδοσης, μα, πάνω απ’όλα, η προσωποποίηση της ανθρωπιάς και της απλότητας.

Γεννήθηκε στην Κηφισιά, το 1924, μέσα στην τέχνη του πατέρα του, Σωτήρη, την οποία λάτρεψε. Από μικρός έδειχνε ότι ήταν ένα ανήσυχο, ερευνητικό πνεύμα αλλά και ένα πολύπλευρο ταλέντο.

Όταν οι άσχημες συνθήκες της γερμανικής κατοχής ήταν πλέον βέβαιο ότι δεν θα του επέτρεπαν να ακολουθήσει τον τομέα της αρχιτεκτονικής, που επίσης αγαπούσε, αφιερώθηκε με ιδιαίτερο ζήλο στο θέατρο σκιών.

Στόχος του ήταν να ανεβάσει πολύ ψηλά τον Καραγκιόζη, τόσο σαν σημαντικό ελληνικό και παραδοσιακό θέαμα όσο και σαν εξαιρετικό είδος τέχνης και τεχνικής. Έτσι, ο Καραγκιόζης σταματά να μας παρακολουθεί και να μας διασκεδάζει μόνο από τον μπερντέ του: εμψυχώνεται, εκσυγχρονίζεται, εμφανίζεται σε όλον τον κόσμο, γίνεται τραγούδι και στο τέλος, αποκτά “ένα κεραμίδι” για να ξαποσταίνει που και που. Όλα αυτά κατάφερε να πραγματοποιήσει ο Ευγένιος Σπαθάρης, ο Δάσκαλος του ελληνικού θεάτρου σκιών, όπως τον αποκαλούν και το πέτυχε με τέτοια προσοχή και ευλάβεια απέναντι στην τέχνη, που ο ήρωας μας δεν έχασε ούτε την ελληνικότητά του αλλά ούτε την γνήσια λαϊκότητα που εκπροσωπεί.

Τον Φεβρουάριο του 2007, το Υπουργείο Πολιτισμού και ο κύριος Γιώργος Βουλγαράκης τίμησαν τον Ευγένιο Σπαθάρη για την πολύτιμη προσφορά του στην τέχνη και στην Ελληνική Λαϊκή μας παράδοση, απονέμοντάς του αναμνηστική πλακέτα και διοργανώνοντας εκδήλωση αφιερωμένη στην εξηνταπεντάχρονη δράση του. Το 2008, τέλος, τιμήθηκε με το βραβείο «Status», σαν δημοφιλέστερος άνδρας της χρονιάς.

Ο Ευγένιος Σπαθάρης ξεκινά την καριέρα του το 1942 και από το 1945 έως το 1950 περιοδεύει δίνοντας παραστάσεις σε πολλά θέατρα και κινηματογράφους της Ελλάδας.

Εξαιρετική, μάλιστα, υπήρξε και η συμμετοχή του στον τομέα της μουσικής, όπου η φωνή του Ευγένιου Σπαθάρη, ταυτισμένη πλέον τόσο πολύ με τον αγαπημένο μας λαϊκό ήρωα, αντηχεί παντού, πότε σχολιάζοντας τα καλά και τα κακά αυτού του τόπου, πότε υμνώντας την εξυπνάδα και την ψυχή εκείνου που ονομάζεται Έλληνας και πότε χορεύοντας ώστε να ακολουθήσει το ρεύμα της σημερινής εποχής.

Η παρουσία του στο ιερό θέατρο της Επιδαύρου υπήρξε ο πιο σημαντικός σταθμός  της ζωή του.

Εκτός από το ταλέντο της τέλειας ερμηνείας και τεχνικής στον τομέα της θεατρικής τέχνης που εκπροσωπεί, είναι και ένας γνήσιος εκφραστής των συγκινήσεων της λαϊκής μας ψυχής που προκαλούνται με τους υπέροχους πίνακές του.

Ο Ευγένιος Σπαθάρης διατηρεί έντονα τα κύρια χαρακτηριστικά της λαϊκής ζωγραφικής που τα δένει μεταξύ τους με πρωτοφανή ρεαλισμό και μεγάλη χρωματική ζωντάνια.

Αφήστε μια απάντηση

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιό σας!
Εισαγάγετε εδώ το όνομά σας