Η ομιλία του δεν είναι (δεν γράφω ήταν γιατί είναι διαχρονικά επίκαιρη) απλώς θρησκευτικός χαιρετισμός. Είναι παρέμβαση δημόσιας ηθικής και διεθνούς πολιτικής τάξης. Ο Πατριάρχης επικεντρώνει τον λόγο του γύρω από τέσσερις μεγάλους άξονες: Ελληνισμός και Ορθοδοξία, ανθρώπινη αξιοπρέπεια, οικολογία, ειρήνη και διεθνές δίκαιο.
- Πρώτος άξονας είναι η σύνδεση ελληνικού και χριστιανικού πνεύματος. Αναφέρεται στο αρχαίο ελληνικό πνεύμα ως πηγή ελευθερίας, δημοκρατίας, διαλόγου, επιστήμης, παιδείας και ανθρωπισμού, και στη συνέχεια παρουσιάζει τη συνάντηση Ελληνισμού και Χριστιανισμού ως θεμέλιο της πνευματικής ταυτότητας του Γένους. Κεντρική θέση έχει η ελληνική γλώσσα, την οποία παρουσιάζει ως φορέα θεολογίας, φιλοσοφίας και ιστορικής συνέχειας.
- Δεύτερος άξονας είναι η ανθρωπολογία. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ούτε ως μηχανή ούτε ως απλή βιολογική οντότητα. Αντίθετα, πρέπει να προσεγγίζεται ως πρόσωπο με απόλυτη και αναφαίρετη αξιοπρέπεια. Εδώ η ομιλία αποκτά χαρακτήρα κριτικής προς κάθε τεχνοκρατική, βιολογιστική ή ωφελιμιστική αντίληψη του ανθρώπου.
- Τρίτος άξονας είναι η οικολογία. Η οικονομική δραστηριότητα που δεν σέβεται το φυσικό περιβάλλον δεν είναι πραγματική οικονομία αλλά «οικο-ανομία». Η οικολογική κρίση δεν παρουσιάζεται ως απλό τεχνικό ή περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά ως κρίση πολιτισμού, αξιών και οικονομικού προτύπου.
- Τέταρτος και ίσως πιο πολιτικός άξονας είναι η ειρήνη και η Realpolitik. Ο Πατριάρχης λέει εμφαντικά ότι η ειρήνη δεν υπήρξε ποτέ αυτονόητη, αλλά πάντοτε κατάκτηση. Παράλληλα ασκεί σαφή κριτική στη σημερινή κυριαρχία της Realpolitik επί του διεθνούς δικαίου και ακόμη και επί του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Αυτό είναι το πιο ισχυρό γεωπολιτικό – διεθνολογικό σημείο της ομιλίας.
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
Η πιο ενδιαφέρουσα θέση του Πατριάρχη είναι ότι δεν αντιπαραθέτει απλώς «θρησκεία» και «πολιτική». Αντιθέτως, λέει ότι χωρίς κοινό αξιακό πυρήνα, με δικαιώματα, αξιοπρέπεια, ειρήνη και προστασία της δημιουργίας, η διεθνής πολιτική καταλήγει σε γυμνή ισχύ. Γι’ αυτό επικαλείται και την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948 ως κοινή βάση αξιών μετά τη μεγάλη ανθρωπιστική καταστροφή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η ομιλία του μπορεί να διαβαστεί ως κριτική στη διεθνή απορρύθμιση της εποχής μας, πολέμους και συγκρούσεις, οικολογική κρίση, υποχώρηση δικαιωμάτων, φονταμενταλισμό, και αποδυνάμωση του διεθνούς δικαίου.
Με μοναδική ενάργεια ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος τοποθετεί το Οικουμενικό Πατριαρχείο όχι μόνο ως εκκλησιαστικό θεσμό, αλλά ως φορέα παγκόσμιας ηθικής ευθύνης και επισημαίνει την ευθύνη των θρησκευτικών ηγετών και την ανάγκη διαθρησκευτικού διαλόγου υπέρ της ειρήνης.
