Η αντιπαράθεση για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου (GSI) αναδεικνύει ένα ζήτημα ευρύτερο από τις NAVTEX και τη γαλλική ρηματική διακοίνωση (note verbale): την ανάγκη μιας συνεπούς ελληνικής επιχειρηματολογίας, που θα προστατεύει τα κυριαρχικά μας δικαιώματα χωρίς να περιορίζει τις ελευθερίες που κατοχυρώνει το διεθνές δίκαιο.
Επειδή όμως είναι εξαιρετικά δύσκολο να ακουστούν με πληρότητα οι θέσεις και τα επιχειρήματα της κάθε πλευράς για τα ζητήματα αυτά,
επειδή όσες φορές προσπάθησα να εκφράσω στα ΜΜΕ με ορθολογισμό και αντικειμενικότητα τα τεχνικά ζητήματα υπήρχαν διακοπές και χαοτική προσέγγιση (σκοπούμενα και μη), αναγκάζομαι να τα θέσω συνοπτικά, στην βάσανο κάθε εχέφρονα Έλληνα πολίτη.
- Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΠΟΝΤΙΣΗΣ ΩΣ ΠΥΡΗΝΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ
Τα άρθρα 58, 79 και 87 της UNCLOS κατοχυρώνουν την ελευθερία πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην ΑΟΖ, στην υφαλοκρηπίδα και στην ανοικτή θάλασσα. Το άρθρο 79 δεν αναγνωρίζει στο παράκτιο κράτος γενικό δικαίωμα προηγούμενης έγκρισης της όδευσης καλωδίων, σε αντίθεση με τους υποθαλάσσιους αγωγούς. Η Ελλάδα θα ήταν προτιμότερο να προβάλλει πρωτίστως αυτή την ελευθερία, αντί να εμφανίζει την αδειοδότηση ως γενικό κανόνα και εκτός χωρικών υδάτων, χωρίς διάκριση για τα χωρικά και μόνο ύδατα.
- ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ ΕΙΝΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΠΟΝΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ ΤΗΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ.
Οι αναγκαίες βαθυμετρικές αποτυπώσεις, ο εντοπισμός εμποδίων και η τεχνική επιβεβαίωση της όδευσης μπορούν βάσιμα να θεωρηθούν συνδεόμενες δραστηριότητες της πόντισης για διενέργεια αυτού του έργου και όχι αυτοτελείς θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες ή για άλλο σκοπό. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επέμβαση στον βυθό εξαιρείται από ειδικούς κανόνες. Σημαίνει ότι οι συνήθεις, μη επεμβατικές τεχνικές εργασίες για την ολοκλήρωση της πόντισης δεν πρέπει να υπάγονται αυτομάτως σε καθεστώς προηγούμενης συναίνεσης.
- Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΗ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΟΧΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ.
Η ελευθερία πόντισης ισχύει ανεξαρτήτως προηγούμενης οριοθέτησης. Συνεπώς, η Ελλάδα μπορεί να την επικαλείται τόσο απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις και το τουρκολιβυκό μνημόνιο όσο και σε περιοχές αλληλεπικαλυπτόμενων αξιώσεων.
Ακόμη και εάν μια περιοχή αποτελούσε αναμφισβήτητα τουρκική υφαλοκρηπίδα, αυτό δεν θα παρείχε στην Τουρκία γενικό δικαίωμα απαγόρευσης της πόντισης καλωδίου. Έτσι, η ελληνική επιχειρηματολογία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την προηγούμενη επίλυση της οριοθέτησης.
- Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΡΗΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΚΟΙΝΩΣΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΑΦΗ ΝΟΜΙΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗΣ
Εφόσον η Γαλλία ενήργησε αυτοτελώς, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με την Ελλάδα (γιατί δημοσιεύθηκε ότι στο κείμενο αναφέρεται ότι δρα εκ μέρους της Ελλάδος), η ενημέρωση όλων των ενδιαφερόμενων παράκτιων κρατών (Ελλάδα, Κύπρο, Τουρκία και Αίγυπτο και όχι μόνο την Τουρκία ή και την Αίγυπτο) μπορεί να δικαιολογηθεί ως πράξη διπλωματικής πρόληψης και προστασίας γαλλικών συμφερόντων και αποδυναμώνει σε μεγάλο βαθμό την προσπάθεια παρερμηνειών από την Τουρκία.
Η Γαλλία διαθέτει ανεξάρτητη δυνατότητα διπλωματικής υποστήριξης γαλλικών επιχειρήσεων, όπως η Nexans, και προστασίας των οικονομικών τους συμφερόντων. Οι συμβατικές σχέσεις, το ιδιωτικό διεθνές, το εμπορικό και το ναυτικό δίκαιο προσδιορίζουν σχετικά προστατευόμενα συμφέροντα, ενώ το δημόσιο διεθνές δίκαιο παρέχει το πλαίσιο της διπλωματικής ενέργειας.
Δεν μπορεί όμως η Γαλλία να ενεργεί εξ ονόματος της Ελλάδας, γιατί δημοσιεύθηκε ότι στο κείμενο αναφέρεται ότι δρα εκ μέρους της Ελλάδος, Τέτοια εκπροσώπηση θα ήταν εξόχως προβληματική και είναι αδύνατο να επικαλεσθεί κάτι τέτοιο η Γαλλία χωρίς σχετική εξουσιοδότηση.
- ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΟΡΤΣΙΚΟ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟ ΑΚΡΙΒΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΙΝΩΣΗΣ.
Μια νομικά προσεκτική γαλλική διακοίνωση θα έπρεπε να καθιστά απολύτως σαφές ότι:
- Αποτελεί αποκλειστικά ενημέρωση για λόγους ασφάλειας ναυσιπλοΐας, προστασίας του προσωπικού και του γαλλικού πλοίου και αποτροπής περιστατικών.
- Δεν συνιστά αίτημα άδειας, έγκρισης ή συναίνεσης οποιουδήποτε αποδέκτη.
- Δεν αναγνωρίζει στην Τουρκία δικαιοδοσία, δεν προδικάζει ούτε αναγνωρίζει τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις, οριοθετήσεις ή δικαιώματα στις περιοχές των εργασιών.
Οι επιφυλάξεις αυτές δεν εξαφανίζουν τις υφιστάμενες διαφορές, αλλά αποτρέπουν την ερμηνεία της γαλλικής ενέργειας ως αποδοχής τους.
- Η ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΘΕΜΑ ΘΕΣΜΙΚΗΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑΣ
Εφόσον η γαλλική πρωτοβουλία αφορά ένα στρατηγικό ευρωπαϊκό έργο που αφορά χώρες μέλη της ΕΕ αλλά τρίτες χώρες, επηρεάζει την ελληνική εξωτερική πολιτική και συνδέεται με αμφισβητούμενα κυριαρχικά δικαιώματα, είναι αναγκαίο να γνωστοποιηθεί το ακριβές περιεχόμενό της.
Η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να επιδιώξει, σε συνεννόηση με τη Γαλλία, τη δημοσιοποίηση του εγγράφου ή τουλάχιστον την επίσημη κατάθεσή του στη Βουλή, με τις αναγκαίες διαβαθμίσεις εφόσον συντρέχουν τεκμηριωμένοι διπλωματικοί λόγοι.
Σε μια ευνομούμενη δημοκρατική χώρα, η κοινοβουλευτική ενημέρωση δεν αποτελεί τυπική διαδικασία, αλλά ουσιαστικό στοιχείο θεσμικής συνέπειας, ελέγχου της κυβερνητικής επιχειρηματολογίας και προστασίας των εθνικών συμφερόντων. Χωρίς το αυθεντικό κείμενο, δεν μπορεί να αξιολογηθεί εάν η γαλλική διακοίνωση ενισχύει ή αποδυναμώνει τις ελληνικές θέσεις.
- ΟΙ NAVTEX ΚΑΙ Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥΣ
Οι NAVTEX είναι τεχνικής φύσης ναυτιλιακές προειδοποιήσεις, στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Συστήματος Ναυτιλιακών Κινδύνων και Ασφάλειας (GMDSS), με περιοχές ευθύνης εκπομπής και συντονισμού που καθορίζονται στο διεθνές σύστημα υπό τον IMO. Οι αρμοδιότητες αυτές δεν ταυτίζονται με θαλάσσιες ζώνες κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων και δεν συνιστούν αναγνώρισή τους. Η έκδοση NAVTEX δεν αποτελεί άδεια ερευνών ή πόντισης καλωδίων, ούτε αποδεικνύει ότι τέτοια άδεια έχει χορηγηθεί. Σκοπός της είναι αποκλειστικά η ενημέρωση και προστασία των ναυτιλλομένων από κινδύνους και δραστηριότητες που επηρεάζουν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Ούτε υφίσταται θεσμοθετημένη κατηγορία «αντι-NAVTEX» που να παρέχει δικαίωμα ακύρωσης προειδοποίησης άλλου σταθμού. Μπορούν να εκδίδονται αντικρουόμενες αναγγελίες, χωρίς αυτές να παράγουν ή να μεταβάλλουν θαλάσσια δικαιώματα.
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
Η συνέπεια στη νομική επιχειρηματολογία δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη υπόθεση του GSI, αλλά το σύνολο των ελληνικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες, τις δικαιοδοσίες και την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Κάθε επιχείρημα που προβάλλεται σήμερα είναι συνεπές και στρατηγικά δέον να μπορεί να υποστηριχθεί με την ίδια νομική λογική και σε κάθε μελλοντική περίπτωση, χωρίς αντιφάσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από τρίτους εις βάρος των ελληνικών συμφερόντων.
Η νομική συνέπεια, η επιστημονική ακρίβεια και η τεχνική πληρότητα της τεκμηρίωσης δεν ενισχύουν μόνο τη διεθνή αξιοπιστία των ελληνικών θέσεων. Δημιουργούν επίσης τις προϋποθέσεις για ουσιαστικό κοινοβουλευτικό διάλογο και ευρύτερη πολιτική και θεσμική συναίνεση, πέρα από συγκυριακές αντιπαραθέσεις.
Διότι η εθνική στρατηγική αποκτά μεγαλύτερη ισχύ και διάρκεια όταν θεμελιώνεται σε τεκμηριωμένες, συνεπείς και διαχρονικά υποστηρίξιμες θέσεις, που μπορούν να αποτελέσουν κοινό τόπο ευθύνης για τις πολιτικές δυνάμεις, προς όφελος των δημοκρατικών θεσμών και της χώρας.
