European Heritage Days (EHD, EHDS, EHPK)
Ο φετινός καθιερωμένος θεσμός του εορτασμού των Ευρωπαϊκών Πολιτιστικών Ημερών, από 25 έως 27 Σεπτεμβρίου, έχει θέμα: «Κληρονομιά σε Κίνδυνο – αναβίωση, ανθεκτικότητα, αναστοχασμός».
Κεντρικός στόχος είναι η ευαισθητοποίηση των πολιτών για την πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης, μέσα από τον αμοιβαίο σεβασμό των κρατών στην ευρωπαϊκή πολιτιστική ποικιλομορφία και την ανάγκη διαφύλαξης του πολιτιστικού πλούτου κάθε χώρας, ιδιαίτερα στις σημερινές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες.
Επειδή το φετινό θέμα προσεγγίζει ιδιαίτερα το περιεχόμενο του βιβλίου μου «Διάλογος με τον Ελληνικό Πολιτισμό», θα ήθελα να αφιερώσω στις φετινές ευρωπαϊκές πολιτιστικές εκδηλώσεις ορισμένα αποσπάσματά του.
Πολιτισμός είναι η ιστορία ενός λαού, οι αντιλήψεις του, οι κοινωνικές, θρησκευτικές, εκπαιδευτικές και ανθρωπιστικές αξίες του, τα ήθη και τα έθιμά του, οι τέχνες, οι επιστήμες και όλες οι άλλες εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Η πολιτιστική κληρονομιά περιλαμβάνει όλα τα δημιουργήματα, υλικά και άυλα, που αποτελούν τον πολιτισμό κάθε λαού, έχουν κληροδοτηθεί από τις παλαιότερες γενιές, διατηρούνται στο παρόν και μεταβιβάζονται στις επόμενες γενιές για να επωφεληθούν στο μέλλον.
Η πολιτιστική κληρονομιά προάγει την προσωπική ζωή των πολιτών, αποτελεί κινητήρια δύναμη για τον πολιτιστικό τομέα των τοπικών κοινοτήτων και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία και την ενδυνάμωση του κοινωνικού τους κεφαλαίου.
Η ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά είναι ένα μεγάλο παζλ, όπου κάθε επιμέρους κομμάτι αποτελεί μέρος της υλικής και πνευματικής ανάπτυξης ενός ευρωπαϊκού λαού. Όλα μαζί συνθέτουν την πολυμορφία και τον πλούτο του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Η Europeana είναι έγκυρη ψηφιακή πλατφόρμα με συγκεντρωμένα πολιτιστικά αντικείμενα από μουσεία και βιβλιοθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που δίνει την ευκαιρία πρόσβασης σε αυτά σε πολλές γλώσσες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο της Ευρώπης έχουν θεσπίσει κανονισμούς και συμβάσεις, καθώς και σχέδια δράσης των κρατών μελών, για την ανάδειξη και τη διαφύλαξη της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στη σημερινή εποχή, τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι βρίσκονται σε ολοένα και πιο ευάλωτη θέση εξαιτίας της κλιματικής μεταβολής και των ακραίων καιρικών φαινομένων: των υψηλών θερμοκρασιών, της ξηρασίας, των ισχυρών βροχοπτώσεων, των πλημμυρών, των πυρκαγιών και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Ενδεικτικά, στην πατρίδα μας αναφέρουμε κάποια αρχαιολογικά μνημεία, όπως στην Αρχαία Ολυμπία, στους Δελφούς, στις Μυκήνες, στη Δήλο, στους Φιλίππους, το Ηραίο στη Σάμο, το Μαντείο στην αρχαία Δωδώνη, τον Ναό του Επικούρειου Απόλλωνα στη Φιγαλία Ηλείας, που κινδυνεύουν με αυξανόμενες διαβρώσεις, ρωγμές και στατικά προβλήματα. Τα μάρμαρα της Ακρόπολης φθείρονται από την ατμοσφαιρική ρύπανση, η δε κλιματική αλλαγή προκαλεί και δομικά προβλήματα στον αρχαιολογικό χώρο.
Είναι απαραίτητος ο συνεχής συντονισμός επιστημονικών μελετών και δραστηριοτήτων πρόληψης για προφύλαξη των πολιτιστικών μνημείων από τις φυσικές απειλές και η θέσπιση μέτρων για περιπτώσεις καταστροφών και άλλων κινδύνων σε περιόδους κρίσεων, γιατί αποτελούν τον πολιτιστικό μας θησαυρό.
Επίσης, για τη διατήρηση και προβολή της ελληνικής άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, είναι πολύτιμη η αναβίωση παραδοσιακών τεχνικών χειροτεχνίας, όπως η υφαντική στον αργαλειό, η κεραμική, η ξυλογλυπτική, η ξυλοναυπηγική, η αργυροχοΐα και η μαρμαροτεχνία, αλλά και η αναβίωση παραδοσιακών πρακτικών αγροτικής καλλιέργειας, όπως η καλλιέργεια της μαστίχας στη Χίο και η παραγωγή μεταξιού.
Ακόμη, χρειάζεται η αναβίωση λογοτεχνικών έργων της κλασικής αρχαιότητας, της δημοτικής ποίησης, το ρεμπέτικο τραγούδι, το πολυφωνικό τραγούδι της Ηπείρου, της κρητικής λογοτεχνίας, τα έθιμα, της τοπικής ιστορίας, τα πανηγύρια, οι παραδοσιακοί χοροί και όλα τα δημιουργήματα της ελληνικής λαογραφίας, διότι εμπλουτίζουν την Ευρωπαϊκή Πολιτιστική Κληρονομιά.
Εδώ αξίζει να τονιστεί ότι η αύξηση των μετακινήσεων πληθυσμών με διαφορετικά πολιτισμικά χαρακτηριστικά τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη ανέδειξε ακόμη περισσότερο τη χρησιμότητα της ανταλλαγής πολιτιστικών αγαθών μεταξύ των μελών των πολυμορφικών ευρωπαϊκών κοινωνιών, αλλά και της αποδοχής των εκατέρωθεν αξιών. Άλλωστε, ο πολιτισμός προϋποθέτει τη δημοκρατία, την ελευθερία και τον αμοιβαίο σεβασμό.
Τελειώνοντας, το μήνυμα του φετινού εορτασμού των Ευρωπαϊκών Πολιτιστικών Ημερών είναι η αφύπνιση απέναντι στην τεράστια σημασία της άυλης και υλικής κληρονομιάς που ανήκει στην ευρωπαϊκή κοινότητα, αλλά και σε ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Είναι χρέος ΟΛΩΝ μας να την προστατεύσουμε, ώστε να κληροδοτηθεί στις επόμενες γενιές ως θεμέλιο και φάρος για τη συνέχεια του πολιτισμού στο διηνεκές.
Υβόνη Γραμματικού
Τέως Εκπαιδευτικός – Συγγραφέας
