Οι κινητοποιήσεις στη Γαλλία συμπυκνώνουν την αμφισβήτηση της ικανότητας του γαλλικού κράτους να δημιουργεί πραγματική κοινωνική ισότητα.
Το γαλλικό κοινωνικό συμβόλαιο διαμορφώθηκε μετά την Απελευθέρωση ως μια ευρύτερη πολιτική ισορροπία: κοινωνική ασφάλιση, δημόσιες υπηρεσίες, κρατική ρύθμιση και προστασία της εργασίας από τη μία, αποδοχή μιας εκτεταμένης κρατικής παρουσίας από την άλλη. Στις δεκαετίες της μεταπολεμικής ανάπτυξης η κοινωνική προστασία συνδέθηκε με την προσδοκία προόδου. Το κράτος θα προστάτευε από την ανεργία, την ασθένεια ή τα γηρατειά και συνάμα θα περιόριζε και το βάρος της κοινωνικής αφετηρίας, επιτρέποντας στις επόμενες γενιές να διευρύνουν τις δυνατότητές τους.
Αυτό το ίδιο κοινωνικό μοντέλο λειτουργεί σήμερα μέσα σε τελείως διαφορετικές συνθήκες. Τίθεται υπό αίρεση η στην ικανότητά του κράτους να συνδυάζει κοινωνική προστασία, ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, δημοσιονομική βιωσιμότητα και πραγματική κοινωνική κινητικότητα.
Στη γαλλική πολιτική παράδοση το σχολείο είναι ένας από τους θεσμούς μέσω των οποίων το κράτος επιχειρεί να μετατρέψει την τυπική ισότητα σε ουσιαστική δυνατότητα κοινωνικής προόδου. Όταν όμως η ποιότητα της εκπαιδευτικής εμπειρίας διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή και όταν η κοινωνική προέλευση εξακολουθεί να επηρεάζει τις προοπτικές του μαθητή, τότε το πρόβλημα αγγίζει τον ίδιο τον μηχανισμό μέσω του οποίου το κράτος υποτίθεται ότι διορθώνει τις κοινωνικές ανισότητες.
Η Γαλλία διαθέτει κράτος με διοικητική παράδοση και εκτεταμένες δημόσιες λειτουργίες. Ένα κράτος μπορεί να είναι ισχυρό στη χάραξη εθνικής πολιτικής και ταυτόχρονα άνισο στην εφαρμογή της. Η κρατική ικανότητα κρίνεται και από το αν προσωπικό, υποδομές και υπηρεσίες φτάνουν εκεί όπου οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες.
Η αποκέντρωση και η διοικητική αποσυγκέντρωση δημιούργησαν ένα πολυεπίπεδο σύστημα στο οποίο κράτος, αποκεντρωμένες υπηρεσίες και τοπικές αρχές μοιράζονται αρμοδιότητες, χωρίς η ευθύνη να είναι πάντοτε εξίσου ευδιάκριτη στον πολίτη. Η αποκέντρωση αυτή συνυπάρχει με ένα ισχυρό εκτελεστικό κέντρο. Όταν λοιπόν οι κοινωνικοί και κομματικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης αποδυναμώνονται, η απόσταση ανάμεσα στην κοινωνική απαίτηση και στην πολιτική απόφαση γίνεται περισσότερο αισθητή.
Η αρχή της ισότητας έχει στη γαλλική παράδοση συνδεθεί με την ιδιότητα του πολίτη. Ωστόσο, η ίση μεταχείριση δεν εγγυάται ίσες πραγματικές δυνατότητες όταν εφαρμόζεται σε άνισες κοινωνικές αφετηρίες. Η σύγχρονη πρόκληση είναι επομένως να διαφοροποιηθούν τα μέσα χωρίς να διαφοροποιηθούν τα δικαιώματα: εντονότερη κρατική παρέμβαση εκεί όπου οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες, όχι ως εξαίρεση από την καθολικότητα αλλά ως όρος για την ουσιαστική εκπλήρωσή της.
Αυτό εξηγεί και την ιδιαίτερη πολιτική σημασία των προαστίων. Εκεί συσσωρεύονται εκπαιδευτικές ανισότητες, δυσκολίες στέγασης, προβλήματα πρόσβασης στην εργασία, στις μεταφορές και στις δημόσιες υπηρεσίες. Όταν διαφορετικά μειονεκτήματα ενισχύουν το ένα το άλλο, ένα σχολικό πρόβλημα δεν βιώνεται απομονωμένα αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης εμπειρίας άνισης κρατικής παρουσίας.
Σε αυτό το σημείο μια τομεακή κινητοποίηση μπορεί να αποκτήσει ευρύτερο πολιτικό νόημα. Μια δυσλειτουργία είναι αρχικά διοικητικό πρόβλημα. Όταν εμφανίζεται συστηματικά σε συγκεκριμένες κοινωνικές ή γεωγραφικές κατηγορίες, γίνεται ζήτημα ισότητας. Αν οι θεσμοί γνωρίζουν το πρόβλημα αλλά αδυνατούν να το διορθώσουν, γεννιέται κρίση ανταπόκρισης. Αν επιπλέον οι πολίτες πάψουν να πιστεύουν ότι κόμματα, συνδικάτα και άλλοι ενδιάμεσοι θεσμοί μπορούν να μεταφέρουν αποτελεσματικά τις απαιτήσεις τους στο κέντρο των αποφάσεων, τότε η κρίση γίνεται κρίση διαμεσολάβησης και δυνητικά αντιπροσώπευσης.
Η Γαλλία καλείται να χρηματοδοτεί την κοινωνική ασφάλιση και ταυτόχρονα να επενδύει σε εκπαίδευση, στέγη, νεολαία και νέες κοινωνικές ανάγκες. Προκύπτει εκ των πραγμάτων ζήτημα σε ό,τι αφορά στην κατανομή πόρων μεταξύ γενεών και διαφορετικών κοινωνικών προτεραιοτήτων. Η δημοσιονομική νομιμοποίηση κρίνεται επομένως από το αν η προσαρμογή θεωρείται δίκαιη και αν προστατεύει τις λειτουργίες πάνω στις οποίες στηρίζεται το ίδιο το κοινωνικό συμβόλαιο.
Ένα κοινωνικό κράτος μπορεί να είναι αποτελεσματικό στο να προστατεύει από την πτώση, χωρίς να είναι εξίσου αποτελεσματικό στο να δημιουργεί δυνατότητες ανόδου. Αν οι νεότερες γενιές βλέπουν δυσκολότερη πρόσβαση στην κατοικία, περισσότερο αβέβαιη εργασιακή διαδρομή και λιγότερο ορατή κοινωνική κινητικότητα, τότε η κρίση γίνεται κρίση προσδοκιών.
Οι κινητοποιήσεις μπορούν να διαβαστούν ως ένδειξη ότι οι πολίτες εξακολουθούν να θεωρούν την κρατική υπόσχεση δεσμευτική και απαιτούν την εκπλήρωσή της. Η διαμαρτυρία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην απόρριψη του κοινωνικού συμβολαίου· μπορεί να αποτελεί διεκδίκηση της ίδιας του της ουσίας. Το γεγονός ότι η κοινωνία απαιτεί καλύτερο δημόσιο σχολείο και αποτελεσματικότερο κράτος δείχνει ότι η καθολική υπόσχεση εξακολουθεί να έχει πολιτική ισχύ.
Η ανασυγκρότηση του κοινωνικού συμβολαίου για να είναι ουσιαστική οφείλει να περάσει από την προστασία στη δυνατότητα, από την ομοιομορφία στην ουσιαστική ισότητα και από τον κρατισμό στην ενίσχυσης της κρατικής αποτελεσματικότητας. Η République θα κριθεί λοιπόν από το αν τα καθολικά δικαιώματα που εγγυάται μπορούν να μεταφραστούν σε πραγματικές δυνατότητες βελτίωσης της ζωής.



































