Η ελληνική εξωτερική πολιτική ως πολιτική ισορροπιών, άρθρο του Κυριάκου Περιστέρη Πολιτικού Επιστήμονα– MSc Τοπικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης

0
images

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια  γεωγραφική περιοχή η οποία την αναγκάζει να διαμορφώνει την εξωτερική πολιτική της  με συμμαχική ένταξη και  ένα επαρκές περιθώριο εθνικής αυτονομίας, να συνδυάζει  ισχυρή αποτροπή με ενεργή διπλωματία και προστασία των κυριαρχικών συμφερόντων.

. Η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση προσφέρει στην Ελλάδα πολιτική, οικονομική και θεσμική ισχύ, ενώ η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ εντάσσει την άμυνα της χώρας σε ένα ευρύτερο σύστημα συλλογικής ασφάλειας.. Η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει άλλωστε διευρύνει την παρουσία της πέρα από το άμεσο περιφερειακό επίπεδο· η θητεία της Ελλάδας ως εκλεγμένου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την περίοδο 2025-2026 και η δεύτερη προεδρία της στο Συμβούλιο προσφέρουν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσπάθειας ενίσχυσης του πολυμερούς της αποτυπώματος.

Η αξία των συμμαχιών ερείδεται στη δυνατότητα μετατροπής της σε διπλωματική επιρροή, αποτρεπτική ισχύ και δυνατότητα συμμετοχής στη διαμόρφωση των περιφερειακών ισορροπιών. Γι’ αυτό η Αθήνα έχει επενδύσει ταυτόχρονα στη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, στη στρατηγική συνεργασία με τη Γαλλία και σε ένα ευρύτερο πλέγμα διμερών και περιφερειακών συνεργασιών.

Η πιο απαιτητική άσκηση ισορροπίας παραμένει η σχέση με την Τουρκία. Η γεωγραφία επιβάλλει μόνιμη συνύπαρξη, ενώ οι διαφορές στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, το Κυπριακό και οι ευρύτερες περιφερειακές φιλοδοξίες της Άγκυρας δημιουργούν ένα σταθερό υπόβαθρο ανταγωνισμού.

Αυτή η συνύπαρξη αποτροπής και διαλόγου αποτελεί ουσιώδες στοιχείο μιας πολιτικής ισορροπιών. Η αποτροπή περιορίζει το περιθώριο μονομερών ενεργειών, ενώ η διπλωματία μειώνει τον κίνδυνο η διαρκής ανταγωνιστική σχέση να εξελίσσεται ανεξέλεγκτα. Η ισορροπία αυτή απαιτεί συνέπεια, επειδή κάθε περίοδος ύφεσης δημιουργεί ευκαιρίες συνεργασίας χωρίς να καταργεί τις δομικές διαφορές και κάθε περίοδος έντασης πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς να ακυρώνει τη δυνατότητα μελλοντικής επαναφοράς του διαλόγου.

Ανάλογη λογική εμφανίζεται στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Η ίδια η ελληνική διπλωματία έχει τη δυνατότητα επικοινωνίας με διαφορετικούς περιφερειακούς δρώντες. Η αξία αυτής της προσέγγισης βρίσκεται στη διατήρηση πολλών διαύλων ταυτόχρονα. Σε μια περιοχή όπου οι συσχετισμοί μεταβάλλονται γρήγορα, η υπερβολική εξάρτηση από μία μόνο περιφερειακή σχέση θα περιόριζε την ελληνική διπλωματική ευελιξία.

Η πολιτική ισορροπιών επεκτείνεται και προς τα Βαλκάνια, τη Βόρεια Αφρική και την ευρύτερη θαλάσσια περίμετρο της χώρας. Η Ελλάδα έχει συμφέρον να συνδέει τη δική της ασφάλεια με τη σταθεροποίηση των Δυτικών Βαλκανίων, την ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής, τη λειτουργική σχέση με τη Λιβύη και την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η γεωγραφική θέση αποκτά υπεραξία όταν συνοδεύεται από υποδομές, διπλωματική παρουσία, στρατιωτική αξιοπιστία και δυνατότητα διασύνδεσης διαφορετικών περιφερειακών χώρων.

Εδώ βρίσκεται και μια βαθύτερη διάσταση της ελληνικής στρατηγικής. Η επίκληση του διεθνούς δικαίου αποτελεί σταθερό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής, ιδιαίτερα για ένα κράτος που στηρίζει σημαντικό μέρος των θέσεών του στο δίκαιο της θάλασσας και στους κανόνες κυριαρχίας. Η αποτελεσματική εξωτερική πολιτική χρειάζεται όμως παράλληλα πραγματική ισχύ για να στηρίξει τις νομικές της θέσεις: αξιόπιστη άμυνα, συμμαχίες, οικονομικό βάρος, διπλωματικές σχέσεις και διεθνή παρουσία. Η νομιμότητα και η ισχύς λειτουργούν αποτελεσματικότερα όταν αλληλοενισχύονται. Η συμμετοχή στους ευρωατλαντικούς θεσμούς, μαζί με τις διμερείς συνεργασίες της, διευρύνει το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να υποστηριχθούν τα εθνικά συμφέροντα.

Η μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα είναι συνεπώς η μετατροπή αυτών των πολλαπλών σχέσεων σε συνεκτική στρατηγική. Η πολιτική ισορροπιών απαιτεί ιεράρχηση συμφερόντων, συνέχεια πέρα από τον εκλογικό κύκλο και σαφή αντίληψη για το ποιοι συσχετισμοί μπορούν να μεταβληθούν και ποιοι αποτελούν σταθερές του διεθνούς περιβάλλοντος. Απαιτεί επίσης την αποφυγή μιας εξωτερικής πολιτικής που αντιδρά διαρκώς στις πρωτοβουλίες άλλων. Η διεύρυνση των σχέσεων με χώρες της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Αφρικής, η παρουσία στους πολυμερείς οργανισμούς και η ανάδειξη της Ελλάδας ως κόμβου ενέργειας, μεταφορών και θαλάσσιας ασφάλειας μπορούν να προσθέσουν βαθύτερο στρατηγικό περιεχόμενο στην παραδοσιακή ευρωπαϊκή και ατλαντική της ένταξη.

Σε ένα διεθνές σύστημα περισσότερο ανταγωνιστικό και λιγότερο προβλέψιμο, η επιτυχία της εξωτερικής πολιτικής εξαρτάται από την δυνατότητα πολλαπλασιασμο΄θ της ισχύος μεσω των διεθνών σχέσεων. Η Ελλάδα ασκεί ισορροπη,ένη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική με ισχυρές συμμαχίες, ισχυρή αποτροπή, ευρωπαϊκό στίγμα και περιφερειακές συμμαχίες και προσήλωση στο διεθνές δίκαιο που στηρίζεται σε πραγματικές δυνατότητες ισχύος.

 

Αφήστε μια απάντηση

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιό σας!
Εισαγάγετε εδώ το όνομά σας