Τα τελευταία χρόνια, στο σχολείο, από τα πρώτα παιδικά χρόνια και στη συνέχεια στα εφηβικά, παρατηρούνται φαινόμενα σωματικής, συναισθηματικής και λεκτικής κακοποίησης, καθώς και διάδοσης αρνητικών φημών. Η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός είναι από τα πιο κρίσιμα και σύνθετα προβλήματα της εποχής μας. Πέρα από την κακομεταχείριση ενός παιδιού από ένα άλλο, υπάρχει και κάτι πιο επικίνδυνο: όταν το φαινόμενο παίρνει οργανωμένη μορφή, με μια ομάδα παιδιών να συμπεριφέρεται άσχημα σε ένα παιδί ή σε μια άλλη ομάδα, ή με μια ομάδα παιδιών να στρέφεται εναντίον μιας άλλης.
Το σχολείο γίνεται ο κύριος χώρος εκφοβισμού, με τα αγόρια να χρησιμοποιούν κυρίως σωματική βία και τα κορίτσια ψυχολογική. Τα θύματα βιώνουν ψυχικό πόνο, χαμηλή αυτοεκτίμηση, πτώση της σχολικής τους επίδοσης και κοινωνική απομόνωση. Οι θύτες, αν δεν λάβουν έγκαιρα παιδαγωγική και ψυχολογική υποστήριξη, διατρέχουν τον κίνδυνο να αναπτύξουν παραβατική ή εγκληματική συμπεριφορά.
Η καταπολέμηση της ενδοσχολικής βίας απαιτεί την κινητοποίηση ολόκληρης της κοινωνίας, διότι αποτελεί ένα ιδιαίτερα σοβαρό κοινωνικό φαινόμενο, που αλλοιώνει τον θεμελιώδη ρόλο του σχολείου ως χώρου ασφάλειας, μάθησης και κοινωνικοποίησης.
Η συχνή εκδήλωση κρουσμάτων επιθετικότητας αποκαλύπτει, σύμφωνα με έρευνες, ότι οι βίαιες συμπεριφορές στα σχολεία τείνουν να λάβουν σημαντικές διαστάσεις. Συνεπώς, είναι αναγκαία η συνεχής διερεύνηση του φαινομένου και η λήψη ποικίλων μέτρων για την πρόληψη και την αποτελεσματική διαχείρισή του, ώστε να υπάρξει δραστική υποχώρησή του.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση διαδραματίζει καθοριστικό και υποστηρικτικό ρόλο στην αποτροπή και την αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού, προσφέροντας προστασία στους μαθητές. Οι δημοτικές αρχές λειτουργούν ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη σχολική κοινότητα, την οικογένεια και την τοπική κοινωνία ευρύτερα.
Αναλαμβάνουν οργανωμένες δράσεις, όπως η λειτουργία σχολών γονέων για την επιστημονική καθοδήγηση των γονιών στο μεγάλωμα των παιδιών τους, την ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ τους και την ανάπτυξη καλών σχέσεων συνεργασίας με τους άλλους. Επίσης, διοργανώνουν βιωματικά εργαστήρια, ομιλίες και εξειδικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης των γονιών στον συναισθηματικό αλφαβητισμό, ώστε να βοηθούν τα παιδιά τους στην κατανόηση των συναισθημάτων τους, της επίδρασης που έχουν στις σκέψεις τους και στη διαμόρφωση κατάλληλης συμπεριφοράς.
Μια άλλη πολιτιστική και εκπαιδευτική πρωτοβουλία είναι η συγγραφή βιβλίων και η δωρεάν διανομή τους στα σχολεία. Πρόκειται για ένα υποστηρικτικό μέσο για την ανάπτυξη δεξιοτήτων αναγνώρισης, έκφρασης και διαχείρισης των συναισθημάτων των παιδιών, καθώς και για την ομαλή επίλυση των συγκρούσεων.
Είναι δεδομένο πως τα παιδιά, ως η πλέον ευαίσθητη και ευάλωτη κοινωνική ομάδα, είναι εκτεθειμένα σε κινδύνους που επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους. Επειδή αποτελούν το κοινωνικό μέλλον, απαιτείται μεγάλη προσοχή στην ανάπτυξή τους, στην προφύλαξή τους από την ενδοσχολική βία, στον σεβασμό της αξιοπρέπειάς τους και στην αναγνώριση της προσωπικότητάς τους, ώστε να έχουν καλή πορεία στη ζωή τους.
Οι δημοτικές αρχές είναι απαραίτητο να αναδεικνύουν το κοινωνικό τους πρόσωπο με προγραμματισμένες ενέργειες ειδικών, που θα προσφέρουν παιδαγωγική και συμβουλευτική υποστήριξη, αλλά και θα συμβάλλουν στην καλλιέργεια της ενσυναίσθησης. Η ενσυναίσθηση θεωρείται σημαντική ανθρώπινη δεξιότητα: είναι η ικανότητα να μπορεί κάποιος να έρχεται στη θέση του άλλου, βιώνοντας παρόμοια συναισθήματα.
Η διοργάνωση αυτών των ενημερωτικών προγραμμάτων και δράσεων, καθώς και η καλλιέργεια της συναισθηματικής νοημοσύνης και θετικών αξιών στα παιδιά και στους εφήβους, συμβάλλουν στην ειρηνική συνύπαρξή τους στο σχολικό περιβάλλον.
Η UNESCO, ως διεθνής εξειδικευμένος φορέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, έχει καθιερώσει την πρώτη Πέμπτη του Νοεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Βίας και του Εκφοβισμού στο σχολείο.
Επίσης, έχει καθιερώσει τη 16η Νοεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ανεκτικότητας και Αποδοχής του Διαφορετικού, με βασικό μήνυμα ότι η διασφάλιση της ειρήνης χρειάζεται διαρκή προσπάθεια, η οποία θα οδηγήσει σε έναν κόσμο αλληλοκατανόησης και αλληλοσεβασμού.
Υβόνη Γραμματικού
Εκπαιδευτικός – Συγγραφέας
